[ تشبيه در سورهء عنكبوت ] ( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - : مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِياءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ « 1 » . « الاتّخاذ » : بر وزن افتعال ، و از ( مصدر ) الأخذ است ، و « العنكبوت » هم مذكّر و هم مؤنّث استعمال مىشود « 2 » ، شاعر گفته است : [ از بحر وافر ] 457 على هطّالهم منهم بيوت * كانّ العنكبوت هو ابتناها « 3 » و عنكبوت بر « عناكب » جمع بسته مىشود . و معناى آيه اين است كه : بدرستى كه هركس جز خداى را بپرستد ، پس بتحقيق سرپرستى جز خدا برگزيده كه نه سود و نه زيانش مىرساند ، پس در گزينش آن سرپرست همانند عنكبوت در گزينش خانه‌اى است كه آن را از هيچ‌چيز نمىپوشاند ، و از گرما و سرمايى نگاهش نمىدارد ؛ فرزدق در هجو جرير ، با افتخار بر او گفته است : [ از بحر كامل ]

--> ( 1 ) - سورة العنكبوت ( 29 ) آيهء 41 . ( 2 ) - در لسان العرب ريشه « عنكب » آمده است : فرّاء گفته : لفظ عنكبوت مؤنّث است ، و گاهى عرب آن را مذكّر به كار مىبرد ، و استعمال وجه مؤنث بيشتر است ، و جمع آن عنكبوتات و عناكب است ، و ابن الاعرابى گفته : العنكب مذكّر و العنكبة مؤنث است ، و گفته شده : العنكب جنس عنكبوت است ، و هم مذكّر و هم مؤنث استعمال مىشود . ( 3 ) - آن بيت در لسان العرب ريشه « عنكب » و معجم البلدان لفظ « هطال » آمده است .